Pojęcie Wypadku

W potocznym rozumieniu termin „wypadek” jest utożsamiany z nagłym zdarzeniem, niemożliwym do przewidzenia, w wyniku którego ludzie doznają obrażeń oraz ponoszą straty. Nieprofesjonalne interpretacje wyjaśniające powstawanie wypadków często błędnie przyjmują, że są one zdarzeniami niezależnymi od postępowania człowieka, a jeśli nawiązują do zachowania lub ludzkiej zawodności, to najczęściej koncentrują się na ostatniej sekwencji zdarzenia wypadkowego.


Wprowadzenie obowiązku ewidencjonowania wypadków, utworzenie systemów ubezpieczeń i odszkodowań, a także włączenie wypadków do programów badań naukowych spowodowało konieczność ścisłego określenia, jakie zdarzenia są wypadkami, a jakie nimi nie są. W różnych państwach za obowiązujące są uznawane jednak rozmaite definicje.
Panuje powszechna zgoda, że wypadki są zdarzeniami niepożądanymi i nieplanowanymi (L. Benner, 1975). Co do pozostałych cech istnieje duże zróżnicowanie poglądów. Różnice te można sprowadzić do trzech stanowisk. Według pierwszego wypadek jest utożsamiany z urazem. Drugie stanowisko ujmuje uraz jako integralny element zdarzenia wypadkowego, a z tego wynika, że wypadkiem jest uraz wraz z poprzedzającą go sytuacją. Trzeci sposób rozumienia wypadku przyjmuje doznanie urazu za jedno z wielu możliwych następstw wypadku.
W tym ujęciu wypadkiem jest sytuacja lub zdarzenie wymykające się spod kontroli człowieka i poprzedzające uszkodzenie ciała. Skutkiem utraty kontroli nad przebiegiem zagrażającego zdrowiu lub życiu zdarzenia może być śmierć, uszkodzenie ciała, strata materialna spowodowana zniszczeniem wyposażenia, bądź tylko wzrost prawdopodobieństwa zaistnienia takich skutków.
W niektórych definicjach podkreśla się nagłość występowania wypadków oraz ich nieprzewidywalność i zasadniczą odrębność od oczekiwanego przebiegu wydarzeń. W innych, bardziej rozbudowanych definicjach, są określone przyczyny wystąpienia zdarzenia wypadkowego. Za przyczyny zdarzeń wypadkowych przyjmuje się akceptowanie zagrożeń tkwiących w środowisku pracy, błędne reakcje pracowników, powodowanie zagrożeń przez podejmowanie niebezpiecznych decyzji lub czynności oraz błędy w zarządzaniu bezpieczeństwem.
Analogiczne różnice stanowisk dotyczą skutków powodowanych przez zdarzenia wypadkowe. Wyróżniane są takie skutki, jak urazy fizyczne lub psychiczne, uszkodzenie maszyn i materiałów, szkody materialne, przerwanie lub zakłócenie toku pracy, awarie, a także obniżenie społecznego wizerunku zakładu.
Ze względu na częste utożsamianie wypadku z przypadkiem lub z różnymi nieumyślnymi zdarzeniami, nie doprowadzającymi do urazów (na przykład zatrzaśnięcie drzwi z pozostawieniem kluczy wewnątrz itp.), W. Haddon i S. Baker (1981) zaproponowali zastąpienie terminu „wypadek” terminem obrażenie. Ujmują oni obrażenia wypadkowe jako skutek ostrego wystawienia na działanie zagrażających czynników fizycznych, chemicznych lub biologicznych lub też jako skutek nienormalnej wymiany energii między jej źródłem a organizmem. Zagrożenia tc można identyfikować, a ich skutki szacować i redukować. Sam termin „obrażenie” koncentruje się na doznanej krzywdzie, a jego używanie motywuje do ostrożnego i rozważnego postępowania oraz wskazuje na konieczność podejmowania działań profilaktycznych.

Wypadkiem jest każde nieplanowane wydarzenie doprowadzające do obrażenia. Doznanie obrażenia stanowi cechę wyróżniającą wypadek od innych zdarzeń nie będących wypadkami.